باطل گردد [ وَ الَّذِينَ قُتِلُوا ] و آنان كه در راه خداى كشته شدند كردار ايشان را خداى تعالى باطل نگرداند بلكه در موقع قبول آرد و راه نمايد ايشان را به راه بهشت و كار ايشان نيكو گرداند و بصلاح باز آرد و ايشان را در بهشت برد و شناسا گرداند هر يكى را بدرجات و منازل خود ؛ تا ايشان بمنازل خود روند چنان كه پندارى كه سالها « 1 » آنجا بوده‌اند . و بعضى گفته‌اند : [ عَرَّفَها لَهُمْ ] خوش بوى گرداند آن را براى ايشان . [ سوره محمد ( 47 ) : آيات 7 تا 11 ] يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَ يُثَبِّتْ أَقْدامَكُمْ ( 7 ) وَ الَّذِينَ كَفَرُوا فَتَعْساً لَهُمْ وَ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ ( 8 ) ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَرِهُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ ( 9 ) أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ دَمَّرَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ لِلْكافِرِينَ أَمْثالُها ( 10 ) ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ أَنَّ الْكافِرِينَ لا مَوْلى لَهُمْ ( 11 ) اى مؤمنان و گرويدگان اگر نصرت كنيد خداى را و دين خداى را خداى شما را نصرت كند و قدم شما را ثابت گرداند در مواطن حرب و بر راه اسلام و روز قيامت بر صراط ، و آنان كه كافر شدند هلاكت باد ايشان را و باطل كناد كردارهاى ايشان را ؛ و شايد كه خبر باشد نه دعا برين معنى كه خداى هلاك كرد ايشان را . [ تعسا ] اى اتعاسا هلاك كردنى ، يا [ فتعسوا ] ايشان هلاك شدند هلاك شدنى ، و باطل كرد كردارهاى ايشان را براى آنكه نه بر وجه مأمور بود لا جرم بموقع قبول نيفتاد ؛ اين براى آن بود كه ايشان كاره شدند آنچه خداى تعالى فرستاد از قرآن و شرايع و بر آن كار نكردند پس باطل كرد كردارهاى ايشان را ، و در آيت دليل نيست اهل وعيد را براى آنكه نزديك ايشان معصيت احباط طاعت كند و كافر را طاعتى نيست . [ أَ فَلَمْ يَسِيرُوا ] اى « 2 » نميروند در زمين تا بنگرند و ببينند كه چگونه بود عاقبت و سر انجام آنان كه از پيش اينان بودند و عاقبت ايشان آن بود كه خداى تعالى دمار از ايشان بر آورد و هلاكشان كرد و اين كافران را هست و خواهد بودن امثال آن عقوبت كه بايشان رسيد . [ ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ ] اين براى آن است كه خداى تعالى مولى و ناصر مؤمنان است و كافران را

--> ( 1 ) - در بعضى نسخ : « پندار يا كه ساليان » . ( 2 ) - يعنى آيا .